PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường: Người góp phần đánh thức kho tàng Hán Nôm trong dòng chảy học thuật toàn cầu
Trong dòng chảy của khoa học nhân văn Việt Nam đương đại, Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Cường là một gương mặt tiêu biểu với những đóng góp bền bỉ trong lĩnh vực nghiên cứu Hán Nôm và văn hóa tri thức truyền thống. Không chỉ là một nhà nghiên cứu uy tín, thầy còn là người góp phần làm sống dậy những giá trị văn hiến dân tộc, đưa di sản Hán Nôm từ kho tư liệu cổ trở thành nguồn tài sản văn hóa mang ý nghĩa đương đại.
PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường. Ảnh: VNU.
Sinh năm 1980 tại Thái Bình (nay thuộc Hưng Yên), thầy Nguyễn Tuấn Cường sớm theo đuổi con đường nghiên cứu Hán Nôm một cách nghiêm túc và bài bản. Năm 2003, thầy tốt nghiệp Cử nhân Hán Nôm tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời nhận bằng Cử nhân Ngôn ngữ Trung Quốc tại Trường Đại học Ngoại ngữ (nay là Đại học Hà Nội). Năm 2012, thầy bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ ngành Ngữ văn (chuyên ngành Hán Nôm) và được phong học hàm Phó Giáo sư vào năm 2019. Nền tảng song hành giữa Hán Nôm truyền thống và ngôn ngữ học hiện đại đã tạo nên chiều sâu học thuật vững chắc cho các công trình nghiên cứu sau này của thầy.
Trong giai đoạn 2004 - 2014, thầy tham gia giảng dạy tại Bộ môn Hán Nôm, Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đồng thời cũng dành trọn tâm huyết cho công tác nghiên cứu chuyên sâu. Từ năm 2015 đến năm 2025, thầy giữ cương vị Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, đồng thời đảm nhiệm vị trí Trưởng khoa Khoa Hán Nôm, Học viện Khoa học Xã hội. Từ tháng 4 năm 2026, thầy công tác tại Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, tiếp tục tham gia các hoạt động nghiên cứu và hợp tác học thuật.
Trên bình diện quốc tế, thầy từng là học giả khách mời tại Harvard-Yenching Institute (Đại học Harvard, Hoa Kỳ) và tham gia chương trình học thuật của Quỹ Nhật Bản tại Osaka. Thầy tham gia với tư cách Phó Chủ tịch Hội Mộc bản quốc tế (trụ sở tại Hàn Quốc), Phân hội trưởng Việt Nam của Hội Hán tự học thế giới, Ủy viên Hội đồng Hiệp hội Nho học quốc tế. Thầy còn là giáo sư thỉnh giảng của hàng chục trường đại học ở nước ngoài, tham gia hội đồng biên tập của nhiều tạp chí quốc tế xếp hạng ISI/Scopus. Thầy đã từng diễn giảng tại nhiều trường đại học nổi tiếng trên thế giới, và trình bày tham luận tại hàng trăm hội thảo quốc tế ở nhiều nước. Những trải nghiệm này góp phần mở rộng tầm nhìn nghiên cứu, đồng thời tạo cầu nối quan trọng giữa học thuật Việt Nam với các trung tâm tri thức hàng đầu thế giới.
Lĩnh vực nghiên cứu cốt lõi của PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường là thư tịch Hán Nôm, ngữ văn học cổ điển và lịch sử văn hóa tri thức Việt Nam thời trung đại. Với hơn 20 đầu sách và trên 100 công trình nghiên cứu được công bố bằng nhiều ngôn ngữ như tiếng Việt, Anh, Pháp, Trung, Nhật và Hàn, các công trình của thầy đã góp phần tăng cường hiểu biết về cấu trúc văn bản cổ, bối cảnh hình thành tri thức và quá trình vận động tư tưởng Việt Nam trong không gian văn hóa Đông Á. Đặc biệt, thầy chủ trì và đồng chủ trì nhiều dự án lớn về sưu tầm, hệ thống hóa và công bố di sản Hán Nôm, qua đó từng bước bảo tồn, chuẩn hóa và lan tỏa giá trị của di sản văn hiến dân tộc. Thông qua những công trình này, di sản Hán Nôm không còn nằm yên trong kho lưu trữ, mà trở thành nguồn tư liệu sống, phục vụ nghiên cứu, giáo dục và góp phần khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Tháng 10 năm 2025 đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong sự nghiệp của thầy khi thầy được bầu làm Viện sĩ thông tấn nước ngoài của Viện Hàn lâm Văn khắc và Mĩ văn Pháp (Académie des Inscriptions et Belles-Lettres) - một trong năm viện thành viên danh giá thuộc Viện Pháp (Institut de France). Đây là danh hiệu cao quý dành cho các học giả quốc tế có đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực ngôn ngữ học, lịch sử, khảo cổ học và nghiên cứu văn minh nhân loại. Sự kiện này không chỉ là niềm tự hào cá nhân mà còn là minh chứng cho sự trưởng thành và hội nhập sâu rộng của khoa học nhân văn Việt Nam trên bản đồ học thuật quốc tế.
PGS. TS Nguyễn Tuấn Cường được Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn - Pháp, bầu làm Viện sĩ thông tấn nước ngoài. Ảnh: Đại sứ quán Pháp.
Tiếp nối dấu mốc đó, ngày 08/4/2026, PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường được Chính phủ Pháp trao Huân chương Cành cọ Hàn lâm (Ordre des Palmes Académiques), ghi nhận những đóng góp nổi bật trong nghiên cứu và thúc đẩy hợp tác học thuật giữa Việt Nam và Pháp. Tiêu biểu trong đó là các dự án hợp tác như Vietnamica – dự án nghiên cứu lịch sử và số hóa tư liệu văn bia Việt Nam, góp phần làm rõ lịch sử cung tiến và bảo tồn nguồn tư liệu khoa học xã hội trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, dự án “Các hành trình du lịch di sản trong thành phố Hà Nội” đã kết nối các di tích văn hóa tiêu biểu thông qua nền tảng số và bản đồ tương tác, từ đó nâng cao nhận thức và trải nghiệm di sản.
PGS. TS Nguyễn Tuấn Cường được Ngài Olivier Brochet - Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Pháp tại Việt Nam trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm.
Ảnh: USSH Media.
Đối với sinh viên, học viên và đồng nghiệp, PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường không chỉ là một nhà khoa học uy tín mà còn là người thầy tận tụy, luôn truyền cảm hứng nghiên cứu và tinh thần trách nhiệm đối với di sản dân tộc. Thầy nhiều lần nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu cơ bản trong các lĩnh vực như sử học, khảo cổ học, văn hóa học, ngôn ngữ học và Hán Nôm, bởi đó là nền tảng để một quốc gia gìn giữ bản sắc và tự tin đối thoại bình đẳng với thế giới.
Với phong thái khiêm nhường và niềm đam mê học thuật bền bỉ, thầy tiếp tục là hình mẫu của một nhà khoa học đặt tri thức và giá trị văn hóa dân tộc lên hàng đầu, góp phần đưa khoa học nhân văn Việt Nam vươn xa hơn trong không gian học thuật toàn cầu.
