Biến đổi khí hậu, chuyển dịch năng lượng hay tiêu dùng bền vững vốn là những câu chuyện lớn, thường được nhìn từ góc độ chính sách và chuyên gia. Tại SETY 2026, những vấn đề ấy được đưa đến gần hơn với người trẻ qua việc trả lời câu hỏi: Thế hệ trẻ có thể bắt đầu từ đâu và tham gia vào quá trình chuyển đổi sinh thái - xã hội như thế nào? Trong gần một tuần tại Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ, 29 học viên đến từ các trường đại học và trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội đã cùng tìm câu trả lời thông qua việc nghiên cứu, thảo luận, tranh biện và phát triển những đề xuất của riêng mình.
Các học viên trao đổi về những vấn đề của quá trình chuyển đổi sinh thái - xã hội tại Đông Nam Á - Ảnh: BTC
Trại hè khoa học SETY 2026 với chủ đề “Các ý tưởng và giải pháp cho quá trình chuyển đổi sinh thái - xã hội ở Đông Nam Á từ góc nhìn của giới trẻ” diễn ra từ ngày 25/7 đến 31/7/2026. Chương trình do Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, với sự đồng hành và tài trợ của Quỹ Rosa Luxemburg khu vực Đông Nam Á - Văn phòng đại diện tại Hà Nội. SETY 2026 tạo không gian để người trẻ tiếp cận những vấn đề của chuyển đổi sinh thái - xã hội từ nhiều góc nhìn, đồng thời thử phát triển những ý tưởng và giải pháp gắn với chính mối quan tâm của thế hệ trẻ.
Khi chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện môi trường
Chuyển đổi sinh thái - xã hội không chỉ là câu chuyện giảm phát thải hay bảo vệ môi trường. Quá trình này còn gắn với những thay đổi về việc làm, tiêu dùng, đô thị, công nghệ, chính sách và cách con người lựa chọn lối sống.
Phát biểu tại chương trình, TS. Nguyễn Thị Thùy Trang, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành, nhấn mạnh chuyển đổi xanh không chỉ giới hạn ở các vấn đề môi trường. Các quốc gia Đông Nam Á đang đồng thời đối mặt với biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, yêu cầu chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế xanh. Trong quá trình đó, bên cạnh chính sách và công nghệ, sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, có vai trò quan trọng.
TS. Nguyễn Thị Thùy Trang - Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành phát biểu tại SETY Camp 2026.
Từ cách tiếp cận này, SETY không được thiết kế như một chuỗi bài giảng đơn thuần. Thay vì chỉ tiếp nhận những khái niệm có sẵn, học viên được khuyến khích tự xác định vấn đề, tìm kiếm bằng chứng, trao đổi về các cách tiếp cận và từng bước phát triển dự án của mình. Những câu hỏi vì thế cũng trở nên cụ thể hơn. Kỹ năng nào sẽ cần thiết trong một thị trường lao động xanh? Điều gì thúc đẩy người trẻ thay đổi hành vi tiêu dùng? Công nghệ có thể hỗ trợ các đô thị thích ứng với chuyển đổi xanh như thế nào? Làm sao để truyền thông môi trường thúc đẩy sự tham gia thực chất của giới trẻ?
Để đi từ câu hỏi đến một đề xuất có cơ sở, học viên được tiếp cận kiến thức về chuyển đổi sinh thái - xã hội, đổi mới sáng tạo xanh, kỹ năng và nghề nghiệp xanh, đồng thời làm quen với phương pháp nghiên cứu, phân tích chính sách, lý thuyết thay đổi và kỹ năng tranh biện. Những kiến thức này trở thành công cụ để các nhóm nhìn lại vấn đề mình quan tâm thay vì chỉ dừng ở những ý tưởng mang tính khuyến nghị chung.
Không dừng lại ở một ý tưởng ‘xanh’
29 học viên được chia thành sáu nhóm, lựa chọn những vấn đề gần gũi với thế hệ trẻ như việc làm và kỹ năng xanh, tiêu dùng bền vững, đô thị thông minh, kinh tế tuần hoàn, khởi nghiệp xanh và truyền thông môi trường. Điểm đáng chú ý là mỗi chủ đề đều được đặt trước yêu cầu phải đi xa hơn một ý tưởng “xanh”. Học viên cần xác định vấn đề mình muốn giải quyết, đối tượng chịu tác động, cơ sở của giải pháp và cách thức có thể triển khai trong thực tế.
Tại workshop tổng kết ngày 31/7, các nhóm trình bày và bảo vệ đề xuất trước hội đồng chuyên gia gồm GS.TSKH. Trương Quang Học, TS. Bạch Tân Sinh, TS. Nguyễn Thị Thùy Trang và TS. Nguyễn Thị Quỳnh Anh. Mỗi nhóm có 10 phút giới thiệu đề xuất và 20 phút trao đổi với hội đồng. Khoảng thời gian dành cho phần hỏi đáp dài hơn phần trình bày khiến học viên phải giải thích rõ hơn lựa chọn của mình, nhìn lại tính khả thi của đề xuất và phản hồi trực tiếp trước những câu hỏi từ các nhà khoa học. Ở đó, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở một ý tưởng hoàn chỉnh, mà còn ở khả năng lý giải vì sao một vấn đề cần được quan tâm và vì sao nhóm lựa chọn cách tiếp cận đó.
Bên cạnh các đề xuất dự án, học viên còn thử chuyển tải những vấn đề về môi trường và phát triển bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với giới trẻ trên nền tảng TikTok. Việc kết nối giữa nghiên cứu và truyền thông mở ra thêm một cách nhìn về sự tham gia của người trẻ, khi một sáng kiến không chỉ cần có cơ sở mà còn phải có khả năng tiếp cận và tạo sự quan tâm trong cộng đồng.
Sáu nhóm lần lượt trình bày và bảo vệ đề xuất trước hội đồng chuyên gia tại workshop tổng kết SETY 2026 - Ảnh: BTC
Mở rộng câu chuyện SETY ra Đông Nam Á
SETY là viết tắt của Socio-Ecological Transformation and Youth, hướng tới mối quan hệ giữa chuyển đổi sinh thái - xã hội và vai trò của giới trẻ. Chương trình nằm trong khuôn khổ hợp tác nghiên cứu chính sách về phát triển và chuyển đổi sinh thái - xã hội giữa Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành và Quỹ Rosa Luxemburg.
Được tổ chức từ năm 2022, SETY qua từng năm đã tiếp cận nhiều chủ đề như biến ý tưởng thành hành động, môi trường biển, Net Zero và kỹ năng xanh. Năm 2026 đánh dấu bước mở rộng khi các vấn đề được đặt trong bối cảnh Đông Nam Á, khuyến khích học viên nhìn những thách thức về môi trường và phát triển trong mối liên hệ rộng hơn giữa các quốc gia trong khu vực. Sự mở rộng này không chỉ nằm ở phạm vi địa lý. Một vấn đề về việc làm, tiêu dùng hay đô thị cũng được nhìn nhận đồng thời từ các khía cạnh xã hội, kinh tế, chính sách, công nghệ và hành vi. Qua đó, học viên có cơ hội nhận diện rõ hơn tính liên ngành của quá trình chuyển đổi sinh thái - xã hội cũng như sự phức tạp của những vấn đề mà thế hệ mình đang và sẽ đối mặt.
Theo TS. Nguyễn Thị Thùy Trang, SETY hướng tới việc tạo điều kiện để người trẻ tiếp cận kiến thức và phương pháp nghiên cứu, đồng thời hình thành khả năng đặt vấn đề và phát triển sáng kiến trước những thách thức của thực tiễn.
Khép lại SETY 2026, điều các học viên mang theo không chỉ là những đề xuất hay sản phẩm truyền thông được hoàn thành trong thời gian diễn ra trại hè. Quan trọng hơn là trải nghiệm về cách một mối quan tâm có thể được phát triển thành một vấn đề nghiên cứu, được kiểm chứng bằng bằng chứng và được hoàn thiện qua trao đổi, tranh luận.
Trại hè SETY 2026 khép lại sau sáu ngày học tập, thảo luận và phát triển ý tưởng - Ảnh: BTC
Một trại hè khó có thể đưa ra ngay lời giải cho những thách thức lớn của chuyển đổi sinh thái - xã hội. Nhưng khi người trẻ biết cách bắt đầu từ một vấn đề cụ thể, đặt câu hỏi, tìm kiếm bằng chứng và thử xây dựng phương án của chính mình, đó có thể là điểm khởi đầu cho những thay đổi lớn hơn trong tương lai./.
Theo Chuyên trang Lao động và Xã hội
