Thay đổi địa giới, đổi mới quản trị và kiến tạo không gian phát triển bền vững
Ngày 22/9/2026, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Hội Địa lý Việt Nam và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Kiến tạo không gian phát triển bền vững trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính ở Việt Nam”. Hội thảo tập trung thảo luận những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong tổ chức lại không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính, từ liên kết vùng, phân bổ nguồn lực, quản trị lãnh thổ đến ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong hoạch định chính sách.
PGS.TS Nguyễn Mạnh Dũng, Phó Trưởng khoa Triết học và Quản lý, trình bày nghiên cứu “Liên kết vùng ở Việt Nam: Gợi mở một số vấn đề lý thuyết và thực tiễn từ góc nhìn địa - văn hóa”. Từ nhận định rằng liên kết vùng lâu nay thường được tiếp cận chủ yếu từ kinh tế, hạ tầng và quản trị lãnh thổ, nghiên cứu bổ sung góc nhìn địa - văn hóa, nhấn mạnh vai trò của lịch sử, văn hóa, bản sắc và cấu trúc xã hội trong quá trình liên kết. Theo đó, liên kết vùng không chỉ là kết nối vốn, lao động, hàng hóa và hạ tầng, mà còn là quá trình kết nối các không gian văn hóa, cộng đồng xã hội và hệ giá trị lịch sử - văn hóa. Cách tiếp cận này mở rộng mục tiêu của liên kết vùng từ tăng trưởng kinh tế sang phát triển con người, củng cố gắn kết xã hội, bảo tồn bản sắc và xây dựng không gian phát triển bền vững.
Từ góc nhìn khoa học chính trị, PGS.TS Nguyễn Anh Cường, Phó Trưởng khoa Chính trị và Quốc tế học, với tham luận “Thay đổi địa giới và phép thử quản trị gần dân ở Việt Nam”, tiếp cận việc sắp xếp đơn vị hành chính từ góc nhìn khoa học chính trị, thay vì chỉ coi đây là giải pháp kỹ thuật nhằm tinh gọn bộ máy. Nghiên cứu đặt ra câu hỏi trung tâm: những điều kiện nào giúp quy mô lãnh thổ mới được chuyển hóa thành năng lực điều hành thực chất, chất lượng phục vụ công dân và phát triển bền vững? Theo nghiên cứu, cải cách chỉ thực sự có giá trị khi quy mô mới đi kèm phân quyền phù hợp, dữ liệu liên thông, dịch vụ công đa kênh, trách nhiệm giải trình sau cải cách, công bằng không gian, liên kết vùng và bảo tồn bản sắc cộng đồng. Qua đó, bài viết đề xuất đánh giá cải cách địa giới không chỉ bằng số lượng đầu mối được cắt giảm, mà bằng năng lực phục vụ, tính chính danh và chất lượng phát triển.
Đóng góp thêm một góc nhìn so sánh quốc tế, TS. Nguyễn Thị Thùy Trang, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành (IPIIS) đưa ra góc nhìn về: “Tái cấu trúc đơn vị hành chính và khả năng chống chịu của địa phương: Trường hợp Nhật Bản và hàm ý cho Việt Nam”. Nghiên cứu xem xét kinh nghiệm sáp nhập đơn vị hành chính trong thời kỳ Heisei của Nhật Bản, qua đó phân tích mối quan hệ giữa tái cấu trúc hành chính với năng lực tài chính, thể chế, xã hội và quản trị không gian của địa phương. Điểm đáng chú ý là tác động của sáp nhập không mang tính tuyến tính: quy mô hành chính lớn hơn không tự động tạo ra năng lực chống chịu cao hơn, mà phụ thuộc đáng kể vào chất lượng quản trị đa cấp, cơ chế vận hành sau sáp nhập và khả năng duy trì sự gắn kết với cộng đồng
Từ các tham luận và trao đổi tại Hội thảo có thể thấy, yêu cầu sau sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ là hình thành những đơn vị quản lý mới, mà quan trọng hơn là tổ chức lại không gian, thiết kế cơ chế quản trị phù hợp và kết nối hiệu quả các nguồn lực phát triển. Đây cũng là hướng tiếp cận cho thấy vai trò ngày càng rõ của khoa học xã hội và nghiên cứu liên ngành trong việc cung cấp luận cứ cho quản trị lãnh thổ và hoạch định chính sách phát triển trong giai đoạn mới.
