Ngày 06/10/2026, tại Hà Nội, Viện Chính sách, Đổi mới và Khoa học Liên ngành Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Viện Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS) Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “An ninh phi truyền thống ở Đông Nam Á: Các cách tiếp cận mới về chính sách và quản trị”. Hội thảo quy tụ các chuyên gia, nhà khoa học và nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực an ninh phi truyền thống, tội phạm học, an toàn thông tin, luật học và quan hệ quốc tế.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng tại Đông Nam Á, lừa đảo sử dụng công nghệ số đang thay đổi mạnh cả về quy mô, phương thức tổ chức và mức độ xuyên biên giới. Những hoạt động này không còn chỉ là các hành vi gian lận riêng lẻ nhằm chiếm đoạt tài sản, mà ngày càng gắn với các mạng lưới tội phạm có tổ chức, rửa tiền, mua bán người, cưỡng bức lao động và nhiều dạng thức tội phạm khác.
Từ đó, một vấn đề quan trọng được đặt ra tại Hội thảo: khi nào lừa đảo công nghệ vượt ra khỏi phạm vi của một vấn đề tội phạm thông thường để trở thành một vấn đề an ninh, và sự thay đổi trong cách nhận diện đó sẽ tác động như thế nào đến chính sách và quản trị?
Khi lừa đảo công nghệ trở thành một vấn đề an ninh
Một trong những nội dung trọng tâm của Hội thảo là báo cáo nghiên cứu “An ninh hóa các thách thức kinh tế ở Đông Nam Á: Ứng phó với lừa đảo xuyên quốc gia có tổ chức sử dụng công nghệ số” do TS. Nguyễn Thị Thùy Trang và GS.TS. Detlef Briesen, Đại học Justus Liebig Giessen, Đức trình bày.
Từ khung phân tích về an ninh hóa, nhóm nghiên cứu xem xét quá trình một vấn đề vốn được nhận diện chủ yếu dưới góc độ tội phạm và thiệt hại tài chính dần được đặt trong một khung rộng hơn về an ninh và quản trị. Các câu hỏi nghiên cứu tập trung vào việc lừa đảo sử dụng công nghệ chuyển thành vấn đề an ninh như thế nào, ai thúc đẩy quá trình này, việc an ninh hóa có thực sự tạo ra các chính sách và thể chế mới hay chủ yếu củng cố các công cụ thực thi pháp luật hiện có, và phản ứng quốc gia sẽ gặp giới hạn gì khi đối diện với một mối đe dọa xuyên biên giới.
Các kết quả nghiên cứu cho thấy lừa đảo công nghệ hiện có mối liên hệ ngày càng rõ với các chuỗi hoạt động tội phạm như rửa tiền, tống tiền, cưỡng bức lao động, mua bán người và các hình thức lừa đảo có tổ chức. Điều đó cho thấy việc tiếp cận vấn đề đơn thuần từ góc độ từng vụ án hoặc từng hành vi riêng biệt sẽ ngày càng bộc lộ giới hạn.
Từ nghiên cứu liên ngành đến những gợi mở chính sách
Một điểm chung nổi bật tại Hội thảo là nhận định lừa đảo xuyên quốc gia sử dụng công nghệ số không thể được xử lý hiệu quả chỉ bằng một nhóm công cụ hoặc bởi một cơ quan duy nhất. Vấn đề đồng thời liên quan đến an ninh mạng, ngân hàng, dữ liệu, tài sản số, tư pháp hình sự, mua bán người, quyền con người và hợp tác quốc tế.
Các chuyên gia gợi mở nhiều hướng tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện chính sách, trong đó có tăng cường năng lực phòng ngừa cho người dân, xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu phù hợp, nâng cao khả năng truy vết dòng tiền, cải thiện tương trợ tư pháp, thúc đẩy hợp tác công – tư và phát triển các cơ chế phối hợp chuyên biệt ở cấp quốc gia, tiểu vùng và ASEAN.
Kết luận Hội thảo, PGS.TS. Bùi Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục nhìn nhận vấn đề từ các góc độ an ninh phi truyền thống, an ninh quốc gia và kinh tế – xã hội để thể chế hóa các công cụ ứng phó phù hợp. Trong bối cảnh hợp tác khu vực vẫn còn khác biệt về quan điểm và mức độ sẵn sàng chia sẻ dữ liệu, việc xác định những lĩnh vực hợp tác có tính khả thi cao và xây dựng các cơ chế chuyên biệt là hướng đi cần tiếp tục nghiên cứu.
Phát biểu tổng kết, đại diện KAS Việt Nam đánh giá Hội thảo đã đưa ra nhiều định hướng chính sách quan trọng đối với một vấn đề có quy mô toàn cầu, đồng thời mở ra các hướng hợp tác, đào tạo và nghiên cứu trong thời gian tới.
Hội thảo góp phần kết nối các tiếp cận từ an ninh phi truyền thống, tội phạm học, luật học, công nghệ và quan hệ quốc tế, đồng thời mở rộng chương trình nghiên cứu về cách thức Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á có thể xây dựng những cơ chế quản trị phù hợp trước các thách thức an ninh mới trong không gian số.
